Tech

Nepnieuws gedijt goed in het verscheurde Brazilië

Ook nepnieuws. Hij was het zoveelste onschuldige slachtoffer van de bloedige drugsoorlog die woedt in Rio de Janeiro. Dat deze zorgen terecht zijn blijkt uit de recente ontmaskering van nep berichten op de sites Noticias Brasil Online en Lava Jato News. Straffen en boetes worden verhoogd, maar welke maatregelen er verder komen is nog onduidelijk. Nepnieuws wordt gezien als de grootste bedreiging in aanloop naar deze verkiezingen. Nepnieuws gedijt goed in Brazilië, het land met enorme klassenverschillen wordt geteisterd door een politieke en economische crisis en wordt verscheurd door corruptieschandalen en geweld. „Marielle, echtgenote van een drugsdealer”, kopte een populaire nieuwssite na de moord. Een video waarin zijn moeder huilend zijn bebloede school T-shirt in haar armen houdt maakte diepe indruk. De veertienjarige Braziliaanse scholier Marcos Vinicius da Silva was op weg naar school toen hij plotseling geraakt werd door kogels uit een politie-helikopter in gevecht met drugsdealers. De rechtbank bepaalde dat Facebook binnen 48 uur al het nepnieuws over haar zoon moest verwijderen en daders moest opsporen, boetes konden oplopen tot 60.000 euro. Lees ook: Zwart raadslid dat in Rio opstond tegen politiegeweld in favelas

Hetzelfde gebeurde na de moord op het zwarte raadslid Marielle Franco in maart. Niet Marcos, maar een onbekende jongen stond op de foto. Het Braziliaanse Nationaal Kiesbureau, het Hooggerechtshof en verschillende politieke partijen sloten al een deal om nepnieuws onmiddellijk uit de lucht te halen. WhatsApp is tegelijkertijd de grootste verspreider van nepnieuws in Brazilië, maar liefst 95 procent van alle nepberichten wordt via deze berichtenservice verspreid. Maar het nieuws dat het meest gedeeld werd ging over Marcos’ connecties met de onderwereld: hij was geen scholier maar een beruchte drugsdealer. „Brazilië kan zo ongeveer de noodtoestand uitroepen als het om nepnieuws gaat, het loopt compleet uit de hand”, zegt nepnieuws-expert Pablo Ortellado in het Braziliaanse tijdschrift Veja. Over ongeveer vier maanden worden er zeer spannende en cruciale verkiezingen gehouden in Brazilië. Om de zorgwekkende hoeveelheid nepberichten die de Braziliaanse media besmetten te bestrijden, tekende het Braziliaanse Hooggerechtshof onlangs een convenant met Google en Facebook om hard op te treden. „Zo’n bericht over het zwarte raadslid Marielle Franco gaat er makkelijk in bij veel Brazilianen uit de elite en de hogere middenklasse, het bevestigt hun diep gewortelde vooroordelen over zwarte Brazilianen en favelabewoners”, aldus Ortellado. De sites, in handen van twee ultrarechtse vrienden, hebben honderdduizenden volgers. Uit onderzoek van het Reuters Instituut in 37 landen blijkt dat 85 procent van de Brazilianen bang is beïnvloed te worden door nepnieuws. Luiz Flux van het Nationaal Kiesburo zei in de gezamenlijke verklaring: „Als blijkt dat de uitslag van de verkiezingen een gevolg is van nepnieuws, kan die ongeldig worden verklaard.”
De moeder van Marcos Vinicius, die haar zoon verloor, boekte al een eerste overwinning. Het bericht werd maar liefst 400.000 keer gedeeld. Het land is volledig gepolariseerd, met aan de ene kant de linkse presidentskandidaat Lula da Silva die sinds april in de gevangenis zit vanwege corruptie en dus hoogstwaarschijnlijk niet mee mag doen, en aan de andere kant de extreemrechtse kandidaat Jair Bolsonaro, een ex militair, berucht vanwege zijn homofobe en racistische uitlatingen. Maar zowel het bericht als de foto waren nepnieuws. Nepnieuws in Brazilië neemt zulke buitenproportionele en verontrustende vormen aan dat bedrijven als Facebook en Google aan de bel trekken en de Braziliaanse politie en justitie harde maatregelen nemen om dit te stoppen. Franco, mensenrechtenactiviste en stem van de zwarte Brazilianen en favela-inwoners werd vanuit een rijdende auto geëxecuteerd. „Het kan onze democratische waarden in gevaar brengen”, aldus de president van het Nationaal Kiesbureau van Brazilië, Luiz Flux in een persverklaring. Een terechte angst als je bedenkt dat van de 200 miljoen Brazilianen, er 120 miljoen WhatsApp hebben, en 35 procent van deze gebruikers hun dagelijkse nieuwsgaring uit WhatsApp berichten haalt. Een foto van Marcos met een wapen in zijn hand ging viral.