Maatschappij

Oude sonde toont aan: Jupitermaan Europa spuiten waterfonteinen

Deze laatste is uitgebreid onderzocht door Cassini, een andere ruimtesonde van NASA. Beide manen zijn bedekt met een dikke laag ijs en voor beide bestaat het sterke vermoeden dat er onder dat ijs een ‘oceaan’ van relatief warm en zout water schuilgaat. Tekening van een waterfontein die uit de bevroren oceaan van Europa spuit. Foto: NASA/ESA/K. Daarom bleef er altijd twijfel. Een team van wetenschappers heeft de toen verzamelde gegevens nu opnieuw geanalyseerd. Die zal tientallen malen dicht langs het oppervlak van de ruim 3100 kilometer grote ijsmaan scheren en uitgebreid naar sporen van waterdamp gaan ‘snuffelen’. In 2012 leverde de Hubble-ruimtetelescoop aanwijzingen dat er hoge wolken waterdamp boven de ijsmaan hingen. Europa, een van de grote ijsmanen van de planeet Jupiter, stoot water uit. De positie waar Galileo het verstoorde magneetveld mat komt ruwweg overeen met de plek waar de Hubble-ruimtetelescoop waterdamp registreerde. Europa is niet de enige maan in ons zonnestelsel die wolken van waterdamp uitstoot: de veel kleinere Saturnusmaan Enceladus doet dat ook. Bovendien vertonen de ijskorsten van de beide manen talrijke scheuren. Die zijn later nog diverse malen gezien, maar op andere momenten juist niet. Dankzij nieuwe geavanceerde computermodellen hebben de Hubble-waarnemingen nu steun gekregen van de oude meetgegevens van Galileo. Bovendien heeft een andere detector van de Galileo-sonde golven geregistreerd die kenmerkend zijn voor interacties tussen geladen deeltjes en magnetisch velden. Het laatste restje twijfel zal waarschijnlijk pas worden weggenomen door de ruimtesonde Europa Clipper die NASA in 2022 wil lanceren. Uit Cassini-gegevens blijkt dat de gassen die Enceladus uitstoot in de ruimte deels geïoniseerd raken, waardoor er geladen deeltjes ontstaan. Tijdens de scheervlucht heeft een instrument van de Galileo-sonde iets geregistreerd wat tot nu toe onverklaard was gebleven: een korte afbuiging van het magnetische veld boven de Jupitermaan. Retherford/SWRI

Zo’n wolk van ionen veroorzaakt een karakteristieke verstoring van het magnetische veld ter plaatse, en precies zo’n verstoring is in 1997 ook bij de Jupitermaan Europa waargenomen. De conclusie, maandag gepubliceerd in Nature Astronomy, is dat Galileo destijds door een ‘pluim’ van waterdamp moet zijn gevlogen.Op zichzelf lijkt dit bewijs wat dunnetjes, maar het staat niet op zich. Die komen van de allang vergane ruimtesonde Galileo die eind 1997 op slechts 200 kilometer langs Europa vloog. Het lijkt er dus sterk op dat Europa hetzelfde gedrag vertoont als Enceladus. Dat is opnieuw bevestigd, met opmerkelijke meetgegevens. Heel erg vreemd is dat niet.