Maatschappij

Een burn-out en de lastige zoektocht naar de juiste hulp

Dat is het moment dat de huisarts doorverwijst naar een gezondheidspsycholoog of een andere hulpverlener. „Ik wil een patiënt met uitputtingsverschijnselen uiteraard helpen. Die inschatting is lang niet altijd eenvoudig, meent huisarts Mirjam van Rooijen, werkzaam bij Huisartsenpraktijk Spaarndammerbuurt in Amsterdam. Die biedt laagdrempelige hulpverlening. „Soms is iemand alleen overwerkt, die moet gewoon een tijdje thuisblijven en rust nemen. „Dat is lastig voor de cliënt”, zegt Maartje de Koning, GZ-psycholoog in de bedrijfsgezonheidszorg. Huisartsen zien soms geen andere optie dan iemand met een andere DSM-classificatie – depressie, angststoornis – door te verwijzen naar de psycholoog. Waarom is hulp vinden zo lastig? Van Rooijen: „Een POH biedt een luisterend oor en kan iemand adviseren even rust te nemen of juist energiegevende activiteiten te gaan ondernemen.” Als er dan geen verbetering optreedt, kan zowel de huisarts als de POH inschatten dat er meer aan de hand is. Heb je een burn-out, dan heb je last van uitputtingsverschijnselen maar kan je psychisch ook flink in de knoop zitten. Maar er zijn ook mensen die al een tijd met klachten lopen en door één extra dingetje ineens overlopen. Burn-out staat daar niet in en is dus een probleem dat je in eerste instantie zelf, of via de werkgever en bedrijfsarts moet oplossen. Die maakt dan een eerste inschatting: heb je alleen stressklachten, ben je overspannen of is er inderdaad sprake van een burn-out? Wat is een burn-out, en wat is het niet? Binnen dat circuit bestaan allerlei therapieën en behandelingen – zoals ontspanningstherapieën en mindfulness – maar dit draagt soms maar deels bij tot herstel. Hij is coach bij StressWise at Work en geeft stressreductietrainingen in bedrijven en begeleidt mensen die tegen een burn-out aanzitten of er al één hebben. Ben je doodmoe en heb je misschien een burn-out, dan is het nog niet zo eenvoudig om geholpen te worden. Hoe kom je van je burn-out af? Wil een werkgever niet voor de psycholoog betalen, dan moet je eerst naar de huisarts. Per persoon verschilt hoeveel tijd iemand nodig heeft.”
Huisarts van Rooijen hoopt vooral dat haar patiënten uiteindelijk meer inzicht in zichzelf krijgen. Een lastige situatie, meent Van Rooijen. Of door te leren dat je een ander soms moet teleurstellen.”

De Koning voegt eraan toe dat mensen die uitgeput zijn, hun gedrag nog niet goed kunnen analyseren. Jong en oud heeft ermee te kampen. 4. Over deze serie

Het lijkt wel dé ziekte van deze tijd: burn-out. „Soms adviseer ik na een intakegesprek dat iemand eerst naar een psycholoog gaat voor een ander traject.”
Volgens De Koning vertonen mensen met een burn-out vaak een patroon waarbij ze zichzelf overvragen. Hoe kom je weer goed terug op het werk? Ook de werkgever betaalt voor iemand wel eens direct een coach of mindfulnesstrainer, maar het beleid verschilt per bedrijf. Naar wie ga je toe? Een nieuwe baan? Krijg je die verwijzing niet, dan kun je nog naar een coach of loopbaanbegeleider, of is er het alternatieve circuit. Je geliefde heeft een burn-out, hoe help je? Die vermoeidheid gaat dan ook niet meer over als iemand even geen stress heeft.”
Cognitieve gedragstherapie kan een oplossing bieden. Ben je er bij gebaat om naar een psycholoog te gaan? „Daarmee kom ik vaak een heel eind, maar een structurele gedragsverandering heb je ook niet in een paar sessies voor elkaar. Dat komt pas later.” Wie bij haar aanklopt, krijgt maximaal 12 behandelgesprekken vergoed. Soms kom je een heel eind met een doorverwijzing naar de haptonoom of een cursus mindfulness. Dan moet je verder zoeken en kijken of er sprake is van depressie, burn-out of misschien een andere psychologische aandoening.”
Toch moet de huisarts eerst hulp bieden via een aantal ondersteunende gesprekken of doorverwijzen naar de praktijkondersteuner huisartsen (POH). „Daarmee krijgt iemand inzicht in gedragspatronen waardoor hij niet blijft steken in onhandige strategieën”, zegt GZ-psycholoog Jeannette de Geus. Je hebt aandacht nodig voor het onderliggende probleem. Dat kost tijd.” Door niet meteen alles te willen oplossen. 2. Ze kan werknemers direct doorverwijzen. De meeste verzekeraars betalen wel een aantal bezoeken aan de psycholoog, maar dan moet je wel een stoornis hebben die beschreven staat in DSM-V, een handboek voor psychologen en psychiaters. „Mensen redden het meestal wel als het bijvoorbeeld op het werk niet goed gaat maar thuis wel. Terwijl je al helemaal uitgeblust bent, valt er een hoop uit te zoeken. Je kunt leren op verschillende manieren te reageren. Mindfulness werkt over het algemeen goed, zegt hij, maar niet voor iedereen. Maar iemand met een zware burn-out wil ik gewoon naar een deskundige kunnen sturen.” Ze maakt een vergelijking met andere specialisten. „Als ik een patiënt naar de cardioloog stuur, heb ik ook geen afgeronde diagnose, ik stuur iemand door zodat de specialist er goed naar kan kijken. Welke behandeling helpt? Ben je zes weken ziek, dan moet een geregistreerde bedrijfsarts of de arbodienst een probleemanalyse en een plan van aanpak maken. „Wat doe je onder druk? Wat dat betreft moet je leren om tijdig op de rem te trappen. Wie betaalt? Je hebt continu de zenuwen, kunt niet slapen en gaat met grote tegenzin naar je werk. Een cursus mindfulness? Ben je al bij de huisarts geweest? Elke dag gaan sporten? Burn-out is een meer geaccepteerde aandoening en geen psychiatrische diagnose, zoals een depressie of angststoornis.”
Krijg je een doorverwijzing naar de GZ-psycholoog, dan moet je vaak wel nog eigen risico betalen. Daar wil je erkenning voor en daar moet je gewoon voor worden behandeld. Vaak gaat het om het ontwikkelen van een geheel nieuwe levenshouding, zegt De Geus. Toch kan je met de diagnose burn-out niet meteen bij een psycholoog aankloppen. Is er sprake van een burn-out? En mensen moeten ook niet vergeten zich af te vragen: waar word ik gelukkig van?”

Wie een burn-out krijgt, moet er dus niet van uitgaan dat een oplossing zich snel aandient. Waarom zijn er zoveel verschillende behandelingen? „Vaak is het een combinatie”, zegt Annegreet Polman, zelfstandig bedrijfsarts. Drie vragen en antwoorden. Bovendien moet je het vaak zelf betalen. 1. Nu iedereen na de vakantie weer aan het werk is, ligt burn-out weer op de loer. En praat mee: hoe zorgen we ervoor dat minder mensen een burn-out krijgen? De reden? Polman werkt veel samen met bedrijven die de kosten voor een psycholoog betalen. Je moet kiezen uit veel hulpverleners, er bestaat geen eenduidige behandelmethode en ook de weg naar de psycholoog is niet vanzelfsprekend. „Mensen moeten leren om hun eigen gedrag te veranderen. „Daar is geen standaard antwoord op te geven”, zegt Alexander van Kleef. „Geen grenzen kunnen stellen, teveel van jezelf moeten, zo iemand raakt uiteindelijk uitgeput. De psycholoog? Wat werkt wel en wat kan beter? Of andersom. Maar gaat het op beide vlakken mis, dan krijgen mensen klachten.”
Ook bekijkt een bedrijfsarts welke hulp iemand al heeft gezocht. In sommige gevallen zijn werkgevers bereid om mee te betalen, vooral wanneer dit bijdraagt aan een snellere reïntegratie. Inmiddels vergoeden sommige zorgverzekeraars mindfulnesstrainingen voor wie een aanvullende verzekering heeft. 3. Vaak is de eerste stap om daar achter te komen een bezoek aan de bedrijfsarts. „Als je doodmoe bent, heb je daar nog geen oren naar. NRC behandelt in een serie verschillende aspecten van burn-out. Waarom zou dit bij psychische klachten anders moeten zijn?”
Van Rooijen meent dat burn-out een officiële DSM-stoornis zou moeten zijn. „Tegenwoordig hebben mensen zo veel taken, maar niet iedereen kan altijd alles combineren. Een bedrijfsarts onderzoekt wat de klachten zijn; komen ze voort uit werk of uit de privésituatie? „Als je een burn-out hebt, heb je een serieus probleem.