Maatschappij

Muziektherapie werkt, maar vraag niet waarom

Deze aflevering gaat over muziektherapie bij neurologische aandoeningen en psychische stoornissen. Honing: „Het belangrijkste is dat je luistert naar je lievelingsmuziek – of dat nu jazz, pop of hardrock is.”
Marlies Brandt, muziektherapeut in Apeldoorn, beaamt dat. Maar komt dat daadwerkelijk door de muziek, of ook door de aandacht die ze van de therapeut krijgen, of doordat de activiteit in groepsverband plaatsvindt? Maar ook dat mensen met Parkinson zich makkelijker kunnen bewegen dankzij muziek, en dat mensen die een hersenbloeding hebben gehad opnieuw leren spreken dankzij muziek. Of een apotheker die je als antidepressivum de complete orgelwerken van Bach meegeeft op cd. Er zijn talloze onderzoeken die benadrukken dat muziek een therapeutisch effect heeft. Er zijn heel veel studies over de positieve effecten van muziek, maar weinig onderzoekers wagen zich aan de theorie.”

Zomerserie Alles over muziek

Deze zomer verdiept de wetenschapsredactie zich in muziek en probeert antwoorden te vinden op vragen als ‘waarom klinkt een piano altijd vals?’ en ‘ga je harder lopen met muziek?’ En heeft muziekles nut voor de ontwikkeling van kinderen? Ze zijn bang, ze zijn verdrietig, soms voelen ze zich schuldig. Honing: „Dat koeien meer melk zouden geven als er klassieke muziek wordt gedraaid in de stal? Muziek lijkt het medicijn van de toekomst, kortom. Lievelingsmuziek
„De scheidslijn tussen kwakzalverij en wetenschappelijk onderzoek is soms dun,” zegt Honing. Of juist wetenschappelijk interessant? Bij tal van neurologische aandoeningen en psychische stoornissen wordt muziektherapie toegepast, waarbij mensen onder therapeutische begeleiding zelf muziek maken, om depressieve klachten te verlichten, cognitieve achteruitgang te remmen en te helpen bij het reguleren van emoties. Melodie, ritme en instrumentatie zijn van ondergeschikt belang. Dat het een impact heeft op ons welbevinden is zonder meer duidelijk. De biologische basis ontbreekt. Dat is nog grotendeels onduidelijk. Maar volgens Henkjan Honing, hoogleraar muziekcognitie aan de Universiteit van Amsterdam, is dat op z’n zachtst gezegd toekomstmuziek. Dat het luisteren naar klassieke concerten angst en stress kan verminderen en de bloeddruk kan verlagen, bijvoorbeeld. Ze vertellen mij hun verhaal. Wie het verhaal online leest, vindt een lijstje met relevante fragmenten op Spotify. Ze is gespecialiseerd in het werken met patiënten met de ziekte van Huntington, een erfelijke neurologische aandoening. Een huisarts die je voorschrijft om tweemaal daags cello te spelen tegen je hoge bloeddruk. Ongeloofwaardig, muziek als geneesmiddel? „Huntington is een progressieve ziekte, het geheugen en andere hersenfuncties worden steeds verder aangetast. „Er zijn prachtige voorbeelden van patiënten – met Alzheimer, Korsakov, noem maar op – die helemaal opbloeien na een sessie. Dat kun je niet voorkomen, maar je kunt mensen wel begeleiden in het omgaan met die beperkingen.”
Lees ook: Hoe Mozart en trommels mensen in vervoering brengen Daardoor doen soms de wildste verhalen de ronde – door de jaren heen zijn al meerdere claims gesneuveld. „Patiënten kampen met heftige emoties. Net als het vermeende Mozart-effect, waarbij je slimmer zou worden door het luisteren naar Mozart.”
Genre maakt niet uit
Uit recente onderzoeken komt naar voren dat het genre waarnaar je luistert, weinig uitmaakt. Dat helpt om de emoties een plek te geven.” Bekende melodieën kunnen daarnaast helpen om dingen beter te onthouden. Dat weet je zelf ook: luisteren naar je lievelingsmuziek kan je vrolijker maken, bij een nummer uit je jeugd ervaar je gevoelens van melancholie… Maar hoe hetprecies werkt, is onduidelijk.”
En dat maakt muziektherapie tot een lastig onderzoeksonderwerp, benadrukt hij. Zo bleek uit Amerikaans onderzoek (The Arts in Psychotherapy, juli 2017) dat het luisteren naar een marimba (een aan de xylofoon verwant slaginstrument) even angstverminderend werkt als het luisteren naar piano of een strijkkwartet. „Begrijp me niet verkeerd: ik ben een groot voorstander van muziektherapie en ben de eerste om toe te geven dat muziek een grote invloed heeft op onze emoties. Onzin. Op basis daarvan maken we samen een lied, op de melodie van hun favoriete muziek – Marco Borsato, de Beatles, John Denver.