Maatschappij

Je komt nooit meer van de middelbare school af

En telkens blijkt: de kinderen die het meest gemogen worden, groeien vaker uit tot succesvolle en gelukkige mensen. En wie denkt dat populariteit iets is waar je als tiener druk mee bent maar wat je als volwassene ontgroeit, heeft het mis. Volgens Prinstein zijn er twee soorten populariteit: iemands status en iemands eigenschap aardig gevonden te worden (likeability). En kinderen die door hun leeftijdgenoten worden afgewezen, verkeren later vaker in een sociaal isolement en zijn vaker werkloos, ongelukkig en zelfs ongezonder. Prinstein is hoogleraar psychologie aan de Universiteit van North Carolina en gespecialiseerd in populariteit. Ze beïnvloeden de rest van ons leven. Coie onderzocht in 1982 de sociale structuur in klassen. Een puberbrein reageert veel sterker op sociale beloningen. Lees ook: Stop met streven naar geluk Puberbrein
Zijn resultaten worden sindsdien in tal van studies gebruikt. Die kregen van hun ouders hippe, gebleekte spijkerbroeken, Prinstein probeerde de zijne zelf te bleken (tevergeefs). Door aan kinderen te vragen wie ze in de klas het leukst en het stomst vonden kon hij zien welk kind het meest werd gemogen, wie controversieel was (gemogen, maar ook gehaat), welke kinderen niet echt leuk of stom werden gevonden (‘de vergetenen’) en welke kinderen ronduit afgewezen werden. Uit een langlopend onderzoek van Joseph Allen, hoogleraar psychologie aan de University van Virginia, bleek dat pubers met een hoge status als twintiger vaker drank- of drugsproblemen hadden, vaker met de politie te maken kregen en bovenal: minder hechte vriendschappen hadden. Je bent volgens Prinstein likeable als mensen graag tijd met je doorbrengen, je sociaal vaardig bent en als mensen je graag in vertrouwen nemen. „Je ziet het aan onze huidige president. Status daarentegen is dominantie, macht en uiterlijke schijn. „Voor mensen die altijd naar status zoeken zal het nooit genoeg zijn, en het zal ze ook niet gelukkig maken,” zegt Prinstein in een telefonisch interview. Dit komt doordat het brein zich tijdens de puberteit sterk ontwikkelt. Ouders zouden hun kleine kinderen veel met andere kinderen moeten laten spelen om sociale vaardigheden te ontwikkelen. Aardig gevonden worden is veel belangrijker voor een gelukkig leven. Zo hielden de leiders de machtsstructuur in stand. In veel onderzoeken naar populariteit wordt het experiment van de Amerikaanse professor John Coie als leidraad gebruikt. Het is niet direct zoals in Back to the Future, maar de patronen blijven hetzelfde. „We denken dat een hoge status betekent dat je aardig gevonden wordt, maar het zijn twee verschillende dingen. Een naar status snakkende puber komt later vaker in de problemen. De mensen die alleen naar status snakken, blijven vaak niet lang op een toppositie.”
Een van Prinsteins ex-studenten zegt het in het boek zo:
„We leren op school schrijven en rekenen. En ook voor een succesvoller leven. Je kan meer informatie aan en je leert efficiënter werken. Hetzelfde soort gedrag zie je bij dieren. Goede, maar ook nare ervaringen tijdens die jaren hebben veel effect en kunnen ervoor zorgen dat we als volwassenen in dezelfde rol schieten. Dus eens een pestkop, altijd een pestkop? Hij noemt de adviezen van de Amerikaanse psycholoog Gary Ladd. Prinstein was van bescheidener komaf dan zijn klasgenoten op de middelbare school. De naam van die ene pestkop, het gênante moment tijdens gym, de afwijzing tijdens het schoolfeest in de vierde klas, ze blijven bij ons, stelt de Amerikaanse hoogleraar psychologie Mitch Prinstein. Of eens een loser, altijd een loser, zoals George McFly? In haar onderzoek naar chimpanseegemeenschappen zag antropoloog Jane Goodall in de jaren 60 dat nieuwe apen in de groep met agressieve pesterijen tot gehoorzaamheid werden gemaand. Maar we leren niet om goede relaties met anderen op te bouwen, terwijl dat minstens net zo, of zelfs nog meer, van belang is.”

Prinstein denkt dat scholen op dat gebied meer kunnen doen. Als Marty McFly in Back to the Future naar 1955 reist herkent hij zijn vader George vrijwel direct: een sullige tiener die in zijn eigen wereld leeft en gepest wordt door de lokale bullebak – precies zoals zijn volwassen vader in het heden. Hetzelfde mechanisme zie je ook op middelbare scholen. Pesten heeft meestal veel te maken met status. Pesters snakken naar status of zijn bang om die te verliezen. Het is het verschil tussen iemand die zichzelf het belangrijkst vindt en iemand die zich oprecht interesseert voor de ander. Maar de ouders spelen dus de belangrijkste rol. Het is misschien een dichterlijke overdrijving, maar ook in het echte leven komen we eigenlijk nooit meer van de middelbare school af. En dat is ook waarom hij een zwak heeft voor studenten die als eerste van hun familie naar de universiteit gaan. Waarom zijn juist de jaren op de middelbare school zo voorspellend volgens Prinstein? „Ouders spelen de belangrijkste rol, maar ik denk zeker dat je op school kan leren hoe je likeable wordt. Neem de pestkop. De man maakt zich nog steeds druk om aantallen toeschouwers en kijkcijfers.”

De verkeerde soort populariteit
Het probleem is volgens Prinstein dat mensen op de middelbare school de verkeerde soort populariteit nastreven en dat blijven doen. Veel mensen herinneren zich gebeurtenissen van de middelbare school levendiger dan iets van een paar jaar geleden. In zijn nieuwe boek Popular legt hij aan de hand van sociologische en psychologische onderzoeken uit hoe de meeste mensen in de rollen schieten die ze op de middelbare school al hadden. George McFly in het heden, net zo’n sul als op school. Als ze volwassen worden verdwijnt misschien de neiging om te pesten (al wordt volgens cijfers van onderzoeksinstituut TNO 1 op de 6 werknemers gepest op het werk), maar de zucht naar status blijft. De boodschap is duidelijk: eens een loser, altijd een loser. De angst om er niet bij te horen voelt hij nog steeds wel eens, schrijft hij. Het blijft een belangrijke rol spelen; of het nu op je werk, in je buurt of op de school van je kinderen is. En ze moeten met hun kinderen praten als er sociale problemen zijn, zoals een kind uitleggen waarom een ander kind pest. Leren hoe je samenwerkt maar ook hoe je je meer interesseert voor je klasgenoten en vrienden,” zegt hij aan de telefoon. Een van de voornaamste factoren voor iemands populariteit is de omgeving waarin hij opgroeit, zegt Prinstein. Dat doet hij aan de hand van vele voorbeelden, waaronder over zichzelf.