Maatschappij

Piep piep! Bierblikje? Nee, daar ligt een Romeinse munt

Iedere vrije dinsdag gaat hij erop uit, vaak met zijn vrouw, die ook zoekt. Portable Antiquities of the Netherlands

Zoals Sloots zijn er een paar duizend, schatten archeologen Stijn Heeren en Nico Roymans van de Vrije Universiteit. „Nu kunnen ze hopelijk nog vertellen waar ze iets hebben gevonden, maar straks niet meer.”
Na vier of vijf uur zoeken zijn we het wel weer beu

Als voorbeeld dient het ‘Portable Antiquities Scheme’ in Engeland en Wales, dat dertig jaar na het begin meer dan een miljoen door zoekers gedane vondsten bevat. Anders dan bij het Engelse voorbeeld, waarbij iedere vondst individueel wordt beschreven, wordt bij de documentatie uitgegaan van ideaaltypen. Toch is de relatie tussen de officiële archeologie en de zoekers vaak moeizaam geweest. Volgens de Britse archeoloog Sam Hardy worden in Engeland en Wales, waar metaaldetectie al lang is toegestaan, de meeste ontdekkingen van zoekers niet onderzocht omdat ze helemaal niet worden gemeld. En dan zeg ik dat ik enthousiast ben. Romeinse munt met beeltenis van keizer Honorius, geslagen in Ravenna (402-406), mogelijk ook als hanger gebruikt:. Reden voor Heeren en Roymans het project ‘Portable Antiquities of the Netherlands (PAN)’ te beginnen. „Vooral uit de derde eeuw” Verder rekent hij een vroegmiddeleeuws zwaardknopje van almandijn tot zijn bijzondere vondsten. Van het geld laat ik bijzondere vondsten restaureren.”
Bronzen speerpunt (1500 vChr – 500 vChr.) die in 2016 is gevonden. Vijftig kilometer rijden is het maximum. „Via Marktplaats of Catawiki. Daarom verkoopt hij alleen ‘moderne’ dingen als gespen en knopen, allemaal van na 1600. Zo heeft hij de afgelopen dertig jaar honderden munten, ringen en mantelspelden uit de Romeinse tijd en de Middeleeuwen gevonden. Uit ervaring weet hij dat het meestal niks is: aluminiumfolie, zilverpapier en lipjes van bierblikjes. De eerste, zelfgemaakt, staat nog op zolder. Brits voorbeeld
Sinds vorig jaar is metaaldetectie onder voorwaarden toegestaan. Zelf onderhield hij wel contacten met ‘zoekers’ en daarom mocht hij zo nu en dan collecties bekijken. „We zien nu een sterke stijging van het aantal meldingen in Nederland, ook van buiten het ons bekende netwerk, dus dit lijkt in Nederland veel minder te spelen.” Toch houden hij en Roymans Hardy’s getallen voor Nederland in gedachten: er zouden ruim 5300 zoekers zijn en die zouden meer dan 400.000 vondsten hebben gedaan. Beide ontdekkingen zijn door archeologen nog niet goed onderzocht. Bovendien krijgen onderzoekers inzicht in de verspreiding van bepaalde vondsten.”
Bij Ried heeft Sloots bijvoorbeeld een concentratie van Romeinse munten gevonden. „In de jaren zeventig en tachtig kwam het gebruik van de metaaldetector op. In een recent artikel in Cogent Social Sciences stelt hij op basis van het aantal leden van zoekersfora en Facebook-pagina’s dat er zeker 24.000 zoekers actief zijn, terwijl er in het Portable Antiquities Scheme maar zo’n vierduizend zijn geregistreerd. Op zijn hoofd een koptelefoon en in de hand een Fisher Goldbug, zijn zesde metaaldetector in dertig jaar. 850-873 in Wijk bij Duurstede. In Nederland was het verboden, maar werd het oogluikend toegestaan”, vertelt hoogleraar Roymans, gespecialiseerd in de Romeinse Tijd in de Lage Landen. Op basis van online terug te vinden enquêtes over hoe vaak zoekers op pad gaan en hoeveel ze gemiddeld vinden schat hij dat er minstens twee miljoen vondsten meer zijn gedaan dan zijn aangemeld. De waarde ervan zit hem in de geschiedenis erachter. Hij concludeert dat in Engeland en Wales de schade verhoudingsgewijs groter is dan in landen waar metaaldetectie verboden is. „Dat is vooral nodig voor de collecties van de eerste zoekers, die inmiddels door ouderdom zijn gestopt”, zegt Roymans. We gaan met de auto. Iedere week gaat Henk Sloots uit het Friese Ried een paar uur de akkers in de buurt op. Portable Antiquities of the Netherlands
De vraag is of in Nederland dat gevaar na de legalisering van metaaldetectie ook bestaat. Gouden ring met klauwzetting en steen van bergkristal (1575-1625). Het is verder de bedoeling dat zoekers zelf vondsten kunnen invoeren. Zilveren munt, geslagen tussen ca. Een luide piep in combinatie met de meter die tussen de vijftig en tachtig uitslaat, geeft aan dat het wel de moeite waard is om met zijn schepje in de bouwvoor te gaan graven. „Maar ik ga wel een enquête onder zoekers houden voor een beter beeld.” Tot nu toe bevat de database ruim 11.000 vondsten van 122 zoekers. Van Berkel: „Zoekers bellen me met de vraag of ik meedoe met PAN. „In België en Denemarken zijn ze namelijk ook bezig.” Per vondst zijn er een foto, een tekening, literatuurverwijzingen en een kaartje van de gemeente waar de vondst is gedaan. NWO heeft 1,8 miljoen euro gegeven om vier jaar lang – daarna neemt de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed het over – privé-collecties van zoekers te inventariseren en de gegevens ervan op te slaan in een openbaar toegankelijke database. Een beleidsmedewerker kan dan zien of ergens een concentratie is en eventuele bouwplannen aanpassen. Heeren denkt van niet. PAN werkt met zeven vondstregistratoren, die bijeenkomsten van zoekers bezoeken, contacten leggen, en vondsten bestuderen en fotograferen. En na vier of vijf uur zoeken zijn we het wel weer beu.”
Marktplaats en Catawiki
Zijn zoekterreinen bepaalt Van Berkel aan de hand van oude kaarten en natuurlijke omstandigheden: „Mensen hebben vroeger altijd op stroomruggen gewoond” – ofwel op oeverwallen langs een verdwenen rivierloop. Hij schat dat zijn collectie uit ongeveer 5000 vondsten bestaat. De vinder en de vindplaats blijven op de website afgeschermd.”
Voor een selectie van onderzoekers en gemeentelijke en provinciale beleidsmedewerkers willen de initiatiefnemers een uitzondering maken, vertelt Stijn Heeren. Van Berkel begon met zoeken op zijn twaalfde, 38 jaar geleden, na de vondst van een zilveren dubbeltje uit 1849 op een oud kerkhof. Portable Antiquities of the Netherlands
Sloots en Van Berkel hebben nooit het idee gehad dat ze iets illegaals deden: ze vroegen keurig toestemming aan landeigenaren en meldden hun meest bijzondere vondsten bij een archeoloog of provinciaal museum. Veel zoekers hadden het idee niet serieus genomen te worden of waren bang dat hun vondsten ingenomen zouden worden. „Door volgens een vast stramien te beschrijven willen we een standaard zetten, zodat PAN straks gemakkelijk te koppelen is aan andere Europese databanken” zegt Roymans. Het mooie van dit systeem is dat je afgeeft wat je wilt. „Zij gebruikt een detector die ik een keer heb gewonnen bij een wedstrijd van De Detector Amateur. Portable Antiquities of the Netherlands
„Hij ziet er prachtig uit”, zegt Fredo van Berkel uit Ammerzoden over de begin mei gelanceerde website. Hij luistert naar de piepjes en kijkt naar de uitslag van de meter. „Zij krijgen wel inzage in het afgeschermde deel met de precieze GPS-gegevens van vindplaatsen. Zelf denkt Heeren dat hier minder zoekers actief zijn. Zelf heb ik al weer zes, zeven jaar een XP Goldmax. „Maar dan keek ik alleen naar wat interessant was voor mijn eigen onderzoek.” Er bestond dus geen algemeen inzicht in wat, waar en hoeveel de zoekers hadden gevonden.